Türkiye'de Ar-Ge Harcamaları

Bilgi Notu

29 Ocak 2013

Merve Nezihe Özer

Kasım ayında TÜİK tarafından açıklanan 2011 Araştırma Geliştirme Faaliyetleri Araştırması’nın sonuçlarına göre Ar-Ge harcamaları bir önceki yıla göre %20,4’lük bir artış göstermiştir. Bu artışla Ar-Ge harcamalarının GSYİH içindeki payı %0.84’ten %0.86’ya yükselmiştir.

Çalışma sonuçlarına göre, Tablo 1’den görüleceği üzere Ar-Ge harcamalarında en yüksek paya yükseköğretim sektörü sahiptir. Ticari kurumlar ikinci sırada gelirken, kamu sektörünün payı %11,3’tür. Ar-Ge harcamaları içinde cari harcamalar, yatırım harcamalarının oldukça önündedir ve yapılan harcamaların yarısından fazlasını personel harcamaları oluşturmaktadır. 

Tablo 1: Sektöre ve harcama grubuna göre gayri safi yurtiçi Ar-Ge harcaması ve dağılımı

Türkiye’de yapılan Ar-Ge harcamalarının neredeyse tamamı yurtiçi kaynaklarla finansa edilmektedir. Tablo 2’den de görüleceği üzere Ar-Ge harcamalarının yarısına yakını ticari kesim tarafından finanse edilmektedir. Ticari kesim tarafından yapılan Ar-Ge harcamaları içinde de %53,3 oranı ile aslan payı imalat sektörüne aittir. İmalat sektörü içinde sırasıyla en fazla Ar-Ge harcaması motorlu taşıt, elektrikli teçhizat, petrol ve kimyasal ürün ile eczacılık malzemeleri imalatında gerçekleşmektedir. İmalat sektörünü takiben, ikinci sırada Ar-Ge faaliyetlerine en fazla kaynak ayıran sektör bilgi ve iletişim sektörüdür. Bu grup içinde en fazla Ar-Ge harcaması programlama alanında yapılmaktadır.

Tablo 2: Sektöre ve finansman kaynağına göre gayri safi yurtiçi Ar-Ge harcaması ve dağılımı

Sosyoekonomik amaca göre Ar-Ge harcamalarının dağılımına baktığımızda ise yeryüzünün keşfi ve kullanımı ile tarım alanlarının en fazla harcama yapılan alanlar olduğunu görmekteyiz. Grafik 1’de görüldüğü gibi %20 ile savunma sektörü de Ar-Ge harcamaları içinde ağırlığını korumaya devam etmektedir.

Grafik 1: Sosyoekonomik amaca göre Ar-Ge harcamalarının dağılımı

Türkiye’de Ar-Ge harcamaları bir önceki yıla göre 2011’de %20’lik bir artış göstermesine rağmen GSYİH içindeki payı sadece %0,2’lik bir artış göstermiştir. Bu artış Türkiye’nin OECD ülkeleri içindeki sıralamasını değiştirmemiştir. 2010 OECD verilerine göre, Ar-Ge verileri mevcut olan 29 ülke içinde Türkiye, Polonya, Slovakya ve Şili’nin önünde 26. Sırada yer almaktadır. 2011’de %0.86 olan Ar-Ge harcaması/GSYİH oranı ile Türkiye, verisi mevcut olan 25 OECD ülkesi arasında 23. sıradadır.

OECD ülkelerine kıyasla Ar-Ge harcamaları alanında oldukça geride bulunmamız yeni olmamakla birlikte, yükseköğretim içinde Ar-Ge harcamalarının bilim dalına göre dağılımına baktığımızda ilginç bir sonuçla karşılaşmaktayız. OECD ülkeleri içinde görülen genel eğilime paralel olarak Türkiye’de de doğa, mühendislik, sağlık ve tarım dallarında yapılan Ar-Ge harcamalarının toplamı sosyal ve beşeri bilimlere ayrılan kaynağın önündedir. Fakat Grafik 2’den görüleceği üzere Türkiye’de doğa bilimlerine ayrılan kaynak %10 civarlarında kalmaktadır ki OECD ülkeleri içinde görülen genel eğilimin aksine Türkiye’de sosyal bilimler alanında yapılan Ar-Ge harcamaları doğa bilimlerindekine kıyasla daha fazladır.

Grafik 2: Yükseköğretim içinde yapılan Ar-Ge harcamalarının bilim dalına göre dağılımı

En yüksek gelire sahip 30 OECD ülkesi içinde Türkiye gibi sosyal bilimlere doğa bilimlerinden daha fazla kaynak ayıran 5 ülke bulunmaktadır. Bu ülkeler Hollanda, Norveç, Slovakya, Slovenya ve İspanya’dır. Fakat bu ülkelerde doğa bilimlerinin toplam Ar-Ge harcamaları içindeki payı Türkiye’den daha yüksektir. OECD veritabanında bilim dallarına göre ayrıştırılmış Ar-Ge harcamaları ile ilgili verisi bulunan 26 ülkenin 15’inde doğa bilimlerine ayrılan kaynak mühendislik alanlarından da fazladır.

Grafik 3: Yükseköğretim içinde yapılan Ar-Ge harcamalarında doğa ve sosyal bilimlerin payı

Yukarıda verilen bilgiler ışığında pek çok bilim dalının temelini oluşturan doğa bilimlerinin Türkiye’de hak ettiği değeri elde edemediğini görmek mümkündür. En yüksek gelir grubunda olan, gelişmiş pek çok OECD ülkesi içinde Ar-Ge harcamalarının aslan payını alan doğa bilimleri, Türkiye’de oldukça geridedir. Gelişmiş ülkelerde görülen bu eğilim Türkiye’nin bilim ve teknoloji alanlarında daha ileriye gidebilmesi için temel doğa bilimlerine daha fazla kaynak ayırması gerektiğini göstermektedir.

Kaynakça

OECD, n.d. Science, Technology and R&D Statistics. [Online] Available at: http://www.oecd-ilibrary.org/science-and-technology/data/oecd-science-technology-and-r-d-statistics_strd-data-en [Accessed 28 January 2013].

TÜİK, 2011. Araştırma Geliştirme Faaliyetleri Araştırması. [Online] Available at: http://www.tuik.gov.tr/PreHaberBultenleri.do?id=10931 [Accessed 28 January 2013].