1. 1. 4. Anayasal ve siyasal düzenlemeler büyük toplumsal bölünmelerin yumuşatılmasına ya da uzlaştırılmasına ne kadar olanak sağlamaktadır?

 

Anayasa’nın 10. Maddesinde ‘Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir’ ifadesi yer almaktadır. Bu maddeye 2004 yılında yapılan bir ekle kadınların ve erkeklerin eşit haklara sahip olduğu ve devletin, bu eşitliği yaşama geçmesini sağlamakla yükümlü olduğu da eklenmiştir. Aynı zamanda, 2010 yılında yapılan bir diğer ek ile birlikte, çocuklar, yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gaziler için alınacak tedbirler ifadesi de Anayasa’da yerini almıştır. Bu maddede hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınmayacağı ve devlet organları ve idare makamlarının bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorunda oldukları da ifade edilmiştir. Bununla beraber kadın erkek arasında her alanda var olan adaletsiz yapının sona erdirilebilmesi ve toplumsal cinsiyet eşitliğinin sağlanabilmesi adına, ‘kadınlar ve erkeklerin eşit haklara sahip olduğu ve devletin, bu eşitliğin yaşama geçmesini sağlamakla yükümlü olduğu’ da yine anayasanın 10. maddesinde belirtilmiştir (Türkiye Cumhuriyeti Anayasası Madde 10).  Özellikle son yıllarda ulusal ve uluslararası alanda atılmaya çalışılan önemli adımlara rağmen, eğitimde fırsat eşitliğinden karar alma mekanizmalarında temsil edilmeye kadar pek çok alanda kadın erkek arasındaki eşitsizlik devam etmektedir.

Milletvekili Seçimi Kanunu’nun 10. Maddesi’nde seçilme yeterliliği olarak ‘Yirmi beş yaşını dolduran her Türk vatandaşı milletvekili seçilebilir’ denmektedir. Bunun yanı sıra en az ilk okul mezunu olmak,  erkekler için askerlik hizmetini yapmış olmak, kamu hizmetinden yasaklanmamış olmak, taksirli suçlar hariç 1 yıldan fazla hapis yatmamış olmak, yüz kızartıcı suç islememek, devlet sırrını açığa vurmamış olmak, ideolojik ve anarşik suçlara katılmamak ve kısıtlı olmamak da milletvekili seçilmek için aranan şartlardır (Milletvekili Seçim Kanunu Madde 10 ve 11). Yasal önlemler alınmış olmasına rağmen, meclise giren kadın milletvekili sayısı erkek milletvekili sayısının gerisinde kalmıştır her zaman: 

 

Tablo 1: Yıllara Göre Kadın Milletvekili Sayıları (Türkiye İstatistik Kurumu)

 

Dönemi

Kadın Milletvekili Sayısı

Erkek Milletvekili Sayısı

2011

79

471

2007

50

500

2002

24

526

1999

23

527

1995

13

537

1991

8

442

1987

6

444

1983

12

387

1977

4

446

1973

6

444

1969

5

445

1965

8

442

1961

3

447

 

 

12 Haziran 2011 seçimleri sonrasında, 48 kadın milletvekili sayısı 78’e yükseldi (Milliyet Gazetesi 2011) ancak 548 milletvekili bulunan mecliste kadın milletvekili oranı %14,41’de kalmıştır (Türkiye Büyük Millet Meclisi).  Türk vatandaşı olan herkes ,sahip olunması gereken belirli koşulların dışında, aralarında ayrım bulunmaksızın milletvekili olma hakkına sahip olmasına rağmen, kadınlara yönelik var olan temsiliyet sorununun bir benzerini engelliler de yaşamaktadır. Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne giren ilk engelli vekil olan Lokman Ayva’nın ardından, 24. Dönem milletvekilleri arasında 3’ü Adalet ve Kalkınma Partisi’nden 1’i de Cumhuriyet Halk Partisi’nden olmak üzere toplamda sadece 4 engelli vekil bulunmaktadır (Pozitif Engelliler 2011).

Anayasada hiç kimsenin dil, din, cinsiyet, etnik köken, mezhep  gibi sahip olduğu özelliklerinden dolayı ayrımcılığa uğrayamayacağı belirtilmiş olsa bile, toplumsal cinsiyet rollerinin pekişmesinde önemli etkenlerden birisi olarak kabul edilen ve kadın erkek ayrımcılığının bir kere daha ortaya çıktığı bir diğer alan ise eğitimdir. Toplumsal cinsiyet eşitliğini sağlamaya yönelik CEDAW, Pekin Deklarasyonu ve Eylem Planı, Milenyum Kalkınma Hedefleri, Herkes İçin Eğitim, Dakar Eylem Çerçevesi gibi uluslararası antlaşma ve eylem planlarına destek verildiği gibi ülke çapında da Haydi Kızlar Okula, Baba Beni Okula Gönder, Kardelenler, Anne-Kız Okuldayız, Temel Eğitime Destek Projesi, Eğitime %100 Destek gibi bir çok proje hayata geçirilmiştir (Atlama ve Özsoy 2009 s. 2-4). Ancak atılan tüm yasal adımlara ve gerçekleştirilen bu projelere rağmen TÜİK tarafında Nisan 203’te açıklanan veriler eğitimde kadın erkek eşitsizliğinin devam ettiğini göstermiştir: 15 yaş ve üzerinde okuma yazma bilmeyen erkek oranı yüzde 1.74 iken kadın oranı yüzde 8.40 olarak tespit edilmiştir (Coşkun 2013) Ülkemizde okuma yazma bilmeyen 4 milyon sekiz bini aşkın nüfusun 3 milyon 897 binini kadınlar oluşturmaktadır; diğer bir deyişle okuma yazma bilmeyen her beş kişiden birisi kadındır (KA-DER 2011, s.49)

 

Tablo 2: Nüfus/Eğitim (000), TÜİK 2008 (KA-DER 2011 s.49)

 

 

Türkiye

Erkek

Kadın

Okuma Yazma Bilen

43.807

23.077

20.730

Okuma Yazma Bilmeyen

4.863

967

3.897

Bir Okul Bitirmeyen

3.453

1.401

2.052

İlkokul Seviyesi

18.078

8.801

9.277

Orta Okul Seviyesi

8.475

4.818

3.657

Lise Seviyesi

9.971

5.750

4.221

Yüksekokul

3.830

2.307

1.523

 

13-05-2013

 

Kaynakça:

 

Atlama, S. ve Özsoy C. (2009) “Eğitimde Toplumsal Cinsiyet Eşitsizliği:Türkiye’nin Karşılaştırmalı Analizi”<http://www.academia.edu/773500/Egitimde_Toplumsal_Cinsiyet_Esitsizligi_Turkiyenin_Karsilastirmali_Bir_Analizi>

 

Coşkun N. (2013) “TÜİK’in eğitim verilerinde çarpıcı sonuçlar” Hürriyet Gazetesi <http://www.hurriyet.com.tr/gundem/23100775.asp>

 

KA-DER (2011) Konda: Siyasette Kadın Temsili Araştırması, <http://ka-der.org.tr/tr/down/SIYASETTE_KADIN_TEMSILI_ARASTIRMASI.pdf>

 

Milletvekili Seçim Kanunu: Madde 10 ve 11<http://www.anayasa.gen.tr/2839sk.htm>

 

Milliyet Gazetesi (2011) “Meclis’te kadın sayısı arttı” 13 Haziran, <http://siyaset.milliyet.com.tr/meclis-te-kadin-sayisi-artti/siyaset/siyasetdetay/13.06.2011/1401764/default.htm>

 

Pozitif Engelliler (2011) “Meclise Giren Engelli Vekiller”, <http://www.pozitifengelliler.com/haber_detay.asp?haberID=1453>

 

Türk Anayasa Hukuku:  Türkiye Cumhuriyeti Anayasası - Madde 10 <http://www.anayasa.gen.tr/1982ay.htm>

 

Türkiye İstatistik Kurumu: Kadın Milletvekili Sayısı <http://www.tuik.gov.tr/Gosterge.do?id=3658&metod=IlgiliGosterge>

 

Türkiye Büyük Millet Meclisi: Milletvekili Dağılımları <http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/milletvekillerimiz_sd.dagilim>